Belediye Parkı Spor Aletleri Nedir? Satın Alma Öncesi Bilmeniz Gerekenler

Belediye parkı spor aletleri, Türkiye'deki 1.401 belediyenin 5393 Sayılı Belediye Kanunu kapsamında sunmakla yükümlü olduğu fiziksel aktivite altyapısının temel unsurudur. Doğru seçim yapılmadığında yatırım değil kayıp oluşur: standart dışı ekipman 4–5 yıl içinde TS EN 16630 uyumlu alternatiflerin kümülatif maliyetini aşmakta; kaza halinde sigorta tazminat ödememekte ve sorumluluk doğrudan yöneticiye yüklenmektedir.

Veriler talebi net ortaya koyuyor: TÜİK'in 2022 Sağlık Modülü'ne göre 15 yaş üstü nüfusun %63,8'i boş zamanında hiç fiziksel aktivite yapmıyor; WHO 2024 raporu Türk yetişkinlerin %39,9'unun (kadınlarda %47,2) fiziksel olarak inaktif olduğunu teyit ediyor. CDC araştırması, park fitness alanı kurulumu sonrasında kullanıcıların daha aktif kategoriye geçme ihtimalinin %41 arttığını (OR=1,41; P<0,001) kanıtlamaktadır. Bu rehber; TS EN 16630 standart analizi, iklime göre malzeme seçimi, 10 yıllık gerçek TCO hesabı ve Sayıştay riskini sıfırlayan ihale şartnamesi yazımını kapsayan Türkiye'nin en kapsamlı belediye satın alma kılavuzudur.

TÜİK'in 2022 tarihli Sağlık Modülü verisi bir belediyeler ve belediye parkı için rahatsız edici bir tablo çiziyor: Türkiye'de 15 yaş üstü nüfusun %63,8'i tipik bir haftada boş zamanında hiç fiziksel aktivite yapmıyor. Spor salonuna üyelik parası ödeyemeyen ya da yakınında salon bulunmayan milyonlarca insan için park spor aletleri tek erişilebilir seçenek.

Ama asıl sorun ekipmanın yokluğu değil. Yanlış seçim; atıl kalan aletler, patlamış bakım faturaları ve ihale sürecinin ardından gelen Sayıştay bulgusu anlamına gelebiliyor. Bu rehber Türkiye'deki 1.401 belediyenin satın alma sürecini net adımlara döküyor: hangi standartlar zorunlu, hangi malzeme hangi iklime uygun, 10 yıllık gerçek maliyet nasıl hesaplanır ve teknik şartname nasıl yazılır.

Bu kılavuzu hazırlarken WHO, TÜİK, CDC ve hakemli tıp dergilerinden derlenen 12 doğrulanmış istatistikten ve Türk belediyelerinin gerçek ihale kayıtlarından yararlandık.

Temel Çıkarımlar
WHO 2024 verisine göre Türk yetişkinlerin %39,9'u fiziksel olarak inaktif; kadınlarda bu oran %47,2'ye yükseliyor.
TS EN 16630:2015 belgesi Türk belediye ihalelerinde zorunlu şartname maddesi — belgesiz ekipman Sayıştay riski taşıyor.
Ucuz standart dışı ekipman ortalama 4-5 yılda TS EN 16630 uyumlu seçeneğin kümülatif maliyetini geçiyor.
10 yıllık servis ömrünü korumak için yeterli olan bakım: aylık görsel kontrol + 3 aylık yağlama.

Türkiye'de Açık Alan Spor Aletine Neden Yatırım Yapmalısınız?

WHO'nun 2024 tarihli EMHJ raporu Türkiye için ürkütücü bir tablo çiziyor: Türk yetişkinlerin %39,9'u fiziksel olarak inaktif; kadınlarda bu oran %47,2'ye çıkıyor (WHO EMRO, 2024). CDC'nin park fitness alanı kurulum sonrası ölçüm çalışması ise somut bir çözüm öneriyor: yeni fitness alanından sonra kullanıcıların daha yüksek aktivite kategorisine geçme ihtimali %41 artıyor (OR=1,41; P<0,001).

Park spor aletlerinin öne çıkan avantajı erişilebilirlik. Spor salonu ücreti ödenemez, saat kısıtlaması yoktur, yakın çevredeki her yaştan sakin kullanabilir. 5393 Sayılı Belediye Kanunu kapsamında "spor ve gençlik hizmetleri" belediyelerin yasal sorumluluk alanında sayılıyor. Dolayısıyla park fitness yatırımı salt bir konfor değil, yasal bir görevin yerine getirilmesi.

26 çalışmayı kapsayan sistematik bir derlemeye göre park iyileştirme projelerinin %65'i fiziksel aktivitede ölçülebilir olumlu etki gösterdi (MDPI Sports / PMC10675755, 2023). Yeni ekipman kurulumlarında bu oran %56'ya inse de bu rakam hâlâ beşte birini aşıyor.

Türkiye, küresel ortalamanın yaklaşık 9 puan üzerinde bir inaktiviite oranıyla öne çıkıyor. Kaynak: WHO EMRO 2024, TÜİK 2022

TS EN 16630 Nedir ve Belediye İhalelerinde Neden Zorunlu?

EN 16630:2015, kalıcı kurulu açık alan fitness ekipmanı için Avrupa Birliği'nin belirlediği temel güvenlik standardıdır. Boyu 1.400 mm'yi aşan kullanıcılar için tasarlanmış ekipmanı kapsar; elektrikli aletler ve serbest ağırlık istasyonları kapsam dışında tutulmuştur (CEN / en-standard.eu, 2015). TSE bu standardı Türk mevzuatına aynen benimsemiş; bunun doğal sonucu olarak Türk belediyeleri ihale şartnamelerinde TS EN 16630 belgesini zorunlu koşul olarak talep ediyor.

Örnek vermek gerekirse, Gölbaşı Belediyesi'nin 2026 tarihli park ekipmanı ihalesi (EKAP Kayıt No. 2026/319808) bu standardı açıkça listelemenin yanı sıra dört ek zorunluluk daha içeriyor.

Belediye İhalelerinde Talep Edilen Standartlar

1. TS EN 16630:2015
Kalıcı olarak kurulan açık alan fitness ekipmanlarının güvenlik gerekliliklerini kapsar.
Kapsam: Tüm açık alan fitness aletleri
Zorunluluk: Zorunlu

2. TS EN 1176-1
Çocuk oyun alanı ekipmanlarının genel güvenlik gerekliliklerini belirler.
Kapsam: Fitness ve oyun alanı ekipmanlarının birlikte bulunduğu karma kurulumlar
Zorunluluk: Duruma bağlı (karma projelerde zorunlu)

3. TS 13735 / TS 13858
Park ve bahçe donatı elemanlarına ilişkin genel teknik kriterleri içerir.
Kapsam: Bank, çöp kutusu, kamelya vb. park mobilyaları
Zorunluluk: Zorunlu

4. PAH Testi (Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar)
Zemin kaplama malzemelerinde insan sağlığına zararlı kimyasalların sınır değerlerini kontrol eder.
Kapsam: Kauçuk ve benzeri esnek zemin kaplamaları
Zorunluluk: Zorunlu

5. TS EN 71-3
Boya ve kaplamalarda ağır metal ve zararlı madde migrasyon limitlerini belirler.
Kapsam: Tüm boyalı ve kaplamalı yüzeyler
Zorunluluk: Zorunlu

TSE Belgesi Nasıl Doğrulanır?

Burada çoğu satın alma yetkilisinin düştüğü tuzağa dikkat etmek gerekiyor: tedarikçinin sunduğu sertifikanın sahte ya da süresi dolmuş olma ihtimali. Doğrulama üç adımda yapılabilir:

TSE Belge Sorgulama Sistemi'ni kullanın — tse.org.tr üzerinden belge numarasını ve firmayı sorgulayın.
Belge kapsamını kontrol edin — sertifika tam olarak ihaleye konu ürün kategorisini (fitness ekipmanı) kapsamalı.
Son geçerlilik tarihini teyit edin — ürün ihale tarihinde geçerli bir sertifikaya sahip olmalı.

Belgesiz ekipman satın almak yalnızca teknik bir risk değil. Sayıştay emsal kararları, TSE belgesi olmayan ekipman alımlarını mevzuata aykırı harcama olarak sınıflandırabiliyor (vizyonder.org.tr).

TS EN 16630 belgeli belediye parkı spor aletleri, teknik şartname belgesi ve belediye dış mekan spor aleti..

Belediye Parkı için Hangi Spor Aletleri Seçilmeli?

Frontiers in Public Health'in 2026 tarihli meta-analizi (14 çalışma, PMC12969065) belediye parkı açık alan spor aletlerinin sağlık etkilerini net rakamlarla ortaya koyuyor: yaşam kalitesi etki büyüklüğü SMD=1,06; denge SMD=0,83; düşme riski SMD=1,01. Bu etkileri tüm nüfusa yaymak için ekipman karmasının kullanıcı gruplarına göre tasarlanması şart.

Tek tür ekipman alanına herkesi çekmez. Gençler yoğunluk isteyen üst vücut aletlerini tercih ederken yaşlı bireyler denge ve esneklik odaklı, düşük dirençli istasyonlara yöneliyor. Bütünleşik bir tasarım her grubu kapsamalı.

Ekipman Kategorileri

Üst vücut:

Alt vücut ve kardiyovasküler:

Eliptik bisiklet (düşük eklem yükü)
Bacak presi / leg press
Pedal bisikleti (oturarak kullanım)

Denge ve esneklik:

Denge tahtası ve wobble board
Gövde rotasyon aleti (bel çevirme)
Germe / stretching istasyonu

Kapsayıcı tasarım (65+ ve engelliler için):

Düşük dirençli, tutma barı destekli modeller
Tekerlekli sandalye erişilebilir aletler (EN 17210 uyumlu zemin erişimi)
Oturarak kullanılabilen aerobik aletler

Kural: 10.000 kişi başına minimum 8-12 istasyon öngörün. Karma set üst vücut (%30), alt vücut+kardiyovasküler (%35), denge+esneklik (%20) ve kapsayıcı ekipman (%15) dengesiyle oluşturulmalıdır.

Karma ekipman planlaması; gençlerden yaşlılara tüm nüfus gruplarının park alanını aktif olarak kullanmasını sağlar.

Malzeme Seçimi: Hangi Malzeme Türkiye Koşullarına Uygun?

Galvanizli çelik belediye parkı açık alan spor aletlerinde beklenen servis ömrü 10–15 yıldır; paslanmaz çelik üst segmentte bu süre 15 yılın üzerine çıkabiliyor (Bodyspec, 2024). Seçim; iklim bölgesine, yıllık bakım bütçesine ve ekipmanın kullanım yoğunluğuna göre değişiyor.

Türkiye'nin coğrafi çeşitliliği bu seçimi daha da önemli kılıyor. Ege ve Akdeniz kıyılarındaki tuz korozyonu ortamı, Doğu Anadolu'nun karasal soğukları ve İç Anadolu'nun kurumu birbirinden farklı malzeme spesifikasyonları gerektiriyor.

Galvanizli Çelik

Belediye bütçeleri için en yaygın seçenek. Sıcak daldırma galvanizasyon (HDG) toz boyaya kıyasla 3-4 kat daha uzun koruma ömrü sunuyor. Kıyı bölgelerinde ek epoksi kaplama ya da paslanmaz bağlantı elemanları bir zorunluluk.

Avantaj: Düşük ilk maliyet, yaygın yedek parça erişimi.
Risk: Tuzlu havada kaplama hasarı hızlanabiliyor; yıllık kaplama kontrolü şart.

Paslanmaz Çelik 316

AISI 316 kalite özellikle denizden 5 km içindeki noktalarda galvanizle aradaki fiyat farkını uzun vadede fazlasıyla amorti ediyor. Bakım neredeyse sıfıra iniyor.

Avantaj: Kıyıda korozyon direnci, minimum bakım, estetik.
Risk: İlk maliyet galvanizlinin yaklaşık 1,6-1,8 katı.

HDPE Polietilen Bileşenler

Tamamen plastik ekipman değil; çelik iskelet üzerine HDPE kaplama bir orta yol. Renk çeşitliliği ve korozyon direnci avantajlı, ancak uzun vadeli mekanik dayanım çeliğin gerisinde.

Avantaj: Çocuk parkı ile entegre tasarımlarda renk uyumu, korozyon yok.
Risk: Darbe ve vandalizme karşı daha kırılgan; yedek parça bulmak zorlaşabiliyor.

Paslanmaz çelik daha yüksek başlangıç maliyetine karşın bakım yükünü minimuma indiriyor. Kıyı belediyeleri için çoğunlukla daha ekonomik bir tercih.

Bütçe ve TCO Analizi: Gerçek Maliyet Nedir?

Orta ölçekli bir park fitness alanı (4–12 istasyon) için küresel kurulum maliyeti 15.000–125.000 USD; büyük kompleks projelerde bu rakam 200.000 USD'yi aşabiliyor (GameTime, 2024). Türk piyasasında 10 istasyonluk set 100.000 TL'den başlıyor. Ancak bu rakam sadece başlangıç noktası — gerçek maliyet, 10 yıllık Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO) üzerinden değerlendirilmeli.

TCO Formülü

TCO = Ekipman Bedeli + Kurulum (%20-35) + (Yıllık Bakım × Servis Ömrü) + Yedek Parça

Bir belediye, ihale değerlendirmesinde sadece ilk fiyatı baz alırsa yanılıyor. Ucuz, standart dışı ekipman 2-3 yılda bakım ve onarım gereksinimleri nedeniyle TS EN 16630 uyumlu seçeneğin kümülatif maliyetini geçebiliyor.

Yıllık Bakım Maliyeti

Yıllık bakım maliyeti genel kabule göre ekipman bedelinin %5-10'u düzeyinde. 100.000 TL'lik kurulum için bu 5.000-10.000 TL/yıl anlamına geliyor. Bakım kaliteli yapılırsa bu rakam alt sınırda kalıyor.

Standart dışı ucuz ekipman ortalama 4-5 yılda TS EN 16630 uyumlu seçeneğin kümülatif maliyetini geçiyor. Ucuz başlamak pahalıya mal oluyor.

İhale Teknik Şartnamesi Nasıl Hazırlanır?

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 19. maddesi kapsamında açık ihale usulüyle gerçekleştirilen belediye park ekipmanı alımlarında teknik şartnamenin standart uyumluluk belgesi, test raporu ve garanti koşullarını açıkça belirtmesi zorunlu. Eksik ya da muğlak bir şartname hem hukuki riski artırıyor hem de kalitesiz tedarikçilere kapı aralıyor.

5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesi "park ve yeşil alanlar" ile "gençlik ve spor" hizmetlerini belediyelerin görev kapsamında açıkça sayıyor. Sayıştay emsal kararları da belediye bütçesinden spor aleti alımını meşru bir kamu harcaması olarak teyit ediyor (vizyonder.org.tr).

Şartnamede Mutlaka Bulunması Gereken 8 Madde

TS EN 16630:2015 uygunluk belgesi — TSE onaylı, ihale tarihinde geçerli
PAH (Polisiklik Aromatik Hidrokarbon) test raporu — zemin ve kauçuk kaplama için
TS EN 71-3 testi — boyalı ve kaplama yüzeylerinde zararlı madde
Montaj teknik detayları — temel betonu, ankraj sistemi, derinlik
Minimum garanti süresi — önerilen 5 yıl; sektörde yaygın 2 yıl alt sınır yetersiz
Yedek parça taahhüdü — teslimden itibaren minimum 10 yıl yedek parça garantisi
Saha kabul testi protokolü — kurulum sonrası EN 16630 uyumunun yerinde doğrulanması
Marka bağımsız teknik özellik tanımı — belirli marka adı yerine performans ve standart kriterleri yazılmalı

Bu son madde özellikle önemli. Şartnamede marka adı ya da özellikleri tek firmaya işaret eden tanımlar 4734 KİK'in 12. maddesini ihlal ettiği için itiraz konusu olabiliyor.

Numune ve Prototip Şartları

Yüksek bütçeli ihalelerde numune teslimi şart koşmak kalite güvencesini artırıyor. Şartnameye "teklifle birlikte numune sunumu" maddesini eklemek, kâğıt üzerindeki belge ile gerçek ürün arasındaki uçurumu kapatıyor.

Kurulum Sonrası: Kabul Testi ve Bakım Planı

Galvanizli çelik açık alan ekipmanı aylık görsel kontrol ve üç aylık yağlama protokolüyle 10-15 yıllık servis ömrüne ulaşıyor (Bodyspec, 2024). Bakım programı şartname aşamasında yazılmadan ihaleye girilmemeli; çünkü kurulumdan sonra satıcıyı bu konuda bağlamak çok daha güç.

Kurulum Kabul Testi Kontrol Listesi

Kurulum tamamlandığında yetkili personel şu kontrolleri yapmalı:

Bağlantı elemanları: Cıvata torku imalatçı spesifikasyonuna uygun mu?
Sallantı ve titreşim testi: Her ekipman statik yük altında test edildi mi?
Zemin drenajı: Yağmur suyunun birikmediği doğrulandı mı?
Tampon mesafeler: Ekipmanlar arası minimum 1,5 m boşluk sağlandı mı?
İşaretleme: Kullanım talimatı levhaları yerleştirildi mi?
Zemin kaplama: Standart kaplama PAH uyumlu raporu ile teslim edildi mi?

Yıllık Bakım Takvimi

DönemGörevAylıkGörsel kontrol — kaplama çatlağı, gevşek parça, zemin bütünlüğü3 AylıkYağlama — tüm hareketli eksenler; cıvata torklama6 AylıkToz boya / kaplama hasarı değerlendirmesi; zemin kaplamaYıllıkTam yapısal inceleme; kış öncesi metal yüzey kontrolü

Bu takvim ihale şartnamesine ya da ek hizmet sözleşmesine eklenmeli. Bakımı tedarikçiye devreden bir servis anlaşması başlangıçta küçük bir maliyet gibi görünse de bütçelenebilir ve öngörülebilir olması nedeniyle genellikle tercih edilen yol.

Park Fitness Alanı Tasarımı: Yerleşim ve Erişilebilirlik

26 çalışmalık sistematik derlemenin temel bulgusu şu: park iyileştirme projelerinin %65'i fiziksel aktivitede olumlu etki gösteriyor, ancak bu etki tasarım kalitesiyle doğrudan ilişkili (MDPI Sports / PMC10675755, 2023). Ekipmanın görünür, erişilebilir ve güvenli konumlandırılması kullanım oranını doğrudan belirliyor.

Yerleşim İlkeleri

Güneş ve gölge: Yoğun kullanım bekleniyorsa güneye bakan cepheye pergola ya da tente entegrasyonu düşünülmeli. Özellikle yaz aylarında metal yüzeylerin aşırı ısınması güvenlik riski yaratıyor.

Zemin malzemesi: Tartan (sentetik lastik) en yaygın tercih; darbeli düşmelerde yaralanmayı azaltıyor. PAH uyumlu olması şart. Kauçuk granül ekonomik bir alternatif ama uzun vadede sıkışıp kaldırımlaşabiliyor.

Ekipmanlar arası mesafe: Her alet çevresinde minimum 1,5 m; yüksek trafik alanlarında 2 m öneriliyor.

Aydınlatma: Akşam kullanımını hedefleyen alanlarda LED aydınlatma zorunlu. Işık açısı kullanıcıların gözüne değil zemine yönlendirilmeli.

İşaretleme: Her aletin yanına monte edilen kullanım talimatı levhası ve QR kod üzerinden egzersiz rehberliği hem kullanıcı deneyimini iyileştiriyor hem de yasal sorumluluk riskini azaltıyor.

Engelli erişimi: Tekerlekli sandalye ile ulaşılabilir koridor genişliği minimum 90 cm; zemin kontrast çizgisi görme engelliler için önemli.

Sıkça Sorulan Sorular

Belediye parkı için minimum kaç spor aleti yeterli?

10.000 kişilik bir ilçe için minimum 8-12 istasyon önerilir. Küresel sektör standardına göre orta ölçekli bir park fitness alanı 4-12 istasyondan oluşuyor. Hem üst hem alt vücut kaslarını çalıştıran karma set ve en az bir kapsayıcı ekipman zorunlu. Sadece barfiks kurmak erişilebilirlik açısından yetersiz.

TS EN 16630 belgesi olmayan tedarikçiden alım yapılabilir mi?

Hayır. Türk belediyelerinin ihale şartnameleri bu belgeyi açıkça zorunlu kılıyor — Gölbaşı Belediyesi 2026 ihalesi (EKAP Kayıt No. 2026/319808) en güncel örneklerden biri. Belgesiz ekipman Sayıştay denetimine takılabilir ve kurumsal hukuki yükümlülük doğurabilir. TSE sorgulama sisteminden belge doğrulaması ihale değerlendirmesinin ilk adımı olmalı.

Açık alan spor aletlerinin yıllık bakım maliyeti ne kadar?

Yıllık bakım maliyeti ekipman bedelinin %5-10'u arasında. 100.000 TL'lik bir kurulum için 5.000-10.000 TL/yıl öngörülmeli (Bodyspec, 2024). Aylık görsel kontrol ve 3 aylık yağlama ile büyük onarımların büyük çoğunluğu önlenebiliyor. Bakım ihmal edilirse aynı set 3-4 yılda 3-4 kat daha fazla onarım maliyeti çıkarabiliyor.

Yaşlı bireylere uygun park spor aletleri hangileri?

Frontiers in Public Health 2026 meta-analizi açık alan spor aletlerinin yaşlılarda yaşam kalitesini (SMD=1,06) ve düşme riskini (SMD=1,01) büyük ölçüde iyileştirdiğini ortaya koyuyor (PMC12969065). Yaşlılar için düşük dirençli, tutma barı destekli, oturarak kullanılabilen modeller tercih edilmeli. Özellikle pedal bisikleti, germe istasyonu ve denge tahtası bu grupta yüksek etki sağlıyor.

Park fitness alanı kurmanın yasal dayanağı nedir?

5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesi "park ve yeşil alan" ile "gençlik ve spor hizmetleri"ni belediyelerin görev ve yetki alanında açıkça sayıyor. 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu ise bu alımın usulünü belirliyor. Sayıştay emsal kararları da belediye bütçesinden spor aleti alımını meşru bir kamu harcaması olarak teyit ediyor — hukuki bir engel yok, ancak belge düzeni doğru tutulmalı.

Sonuç

Doğru ekipman seçimi satın alma fiyatından başlamaz; 10 yıllık toplam maliyetten, standart uyumluluğundan ve kullanıcı grubuna uygun tasarımdan başlar. Türkiye'deki yetişkinlerin %39,9'u fiziksel olarak inaktif — bu boşluğu kapatacak en erişilebilir araç mahalle ölçeğindeki park spor alanları.

Özetlemek gerekirse: TS EN 16630 belgesi ihale şartnamesinin tartışmasız zorunlu maddesi; TCO analizi en ucuz değil en verimli teklifi ortaya koyar; karma ekipman karması tüm nüfus gruplarını kapsıyor; bakım planı baştan yazılmadan ihaleye girilmemeli. Park tasarımında görünürlük ve erişilebilirlik, kullanım oranını ekipman listesinden daha fazla belirliyor.

Bu makale WHO EMRO 2024, TÜİK 2022, CDC 2018, Frontiers in Public Health 2026 ve EKAP kayıtları dahil 12 doğrulanmış kaynaktan derlenen verilerle hazırlanmıştır.